Bir ilçeyi büyüten nüfusu mu, yoksa görmezden gelinen potansiyeli mi?

Pazar günü biraz gündemden uzaklaşıp rakamlara, haritaya ve memleketin gerçeklerine bakalım.

Son günlerde Türkiye’nin 19 ilçesinin il statüsüne kavuşturulması tartışılıyor. Alanya, Tarsus, Bandırma, Ünye, Ergani, Midyat, Siverek, Erciş ve daha birçok ilçe bu tartışmanın içerisinde. Her biri nüfusu, ekonomik kapasitesi, coğrafi konumu ve gelişme potansiyeli üzerinden değerlendiriliyor.

Peki, bütün bu tartışmaların ortasında insanın aklına ister istemez bir soru geliyor:

Silopi neden yok?

Biraz rakamlara bakalım.

Silopi’nin nüfusu 2015 yılında 121 bin 463’tü. 2025 yılı itibarıyla 152 bin 610’a ulaştı. Yani on yılda 31 bin 147 kişilik, yaklaşık yüzde 25,6’lık bir artış yaşandı.

Bugün listede bulunan ilçeler arasında nüfusu Silopi’den daha düşük olanlar da var. Vezirköprü, Ahlat, Doğubayazıt, Ergani, Midyat, Elbistan ve Kozan bunlardan bazıları. Silopi ise 152 binin üzerindeki nüfusuyla bu ilçelerin önemli bir bölümünden daha kalabalık.

Elbette bir ilçeyi il yapmak yalnızca nüfus hesabıyla açıklanamaz. Ekonomik üretim, kamu hizmetleri, ulaşım, altyapı ve çevre yerleşimlere hizmet verebilme kapasitesi de önemlidir. Fakat o zaman aynı ölçütlerin bütün ilçelere eşit biçimde uygulanması gerekmez mi?

Silopi’yi yalnızca nüfusuyla değerlendirmek bile eksik kalır.

Burası Türkiye’nin Irak’a açılan en önemli ticaret kapılarından birinin bulunduğu, Habur Sınır Kapısı’yla uluslararası ticaretin doğrudan temas ettiği bir ilçedir. Sınır ticareti, lojistik, taşımacılık ve bölgesel hareketlilik bakımından taşıdığı potansiyel, Silopi’yi sıradan bir ilçe olmaktan çıkaran özelliklerdir.

Üstelik Silopi, yalnızca kendi nüfusuna hizmet edecek bir yerleşim merkezi olarak da düşünülmemelidir. Coğrafi konumu, ticaret ağı ve çevresindeki yerleşimlerle kurduğu ilişki, daha geniş bir bölgesel hizmet merkezi olma imkânını beraberinde getiriyor.

Peki, bütün bunlara rağmen neden adı yok?

Burada mesele başka ilçelerin il olmasına karşı çıkmak değil. Alanya’nın da, Midyat’ın da, Ergani’nin de, Siverek’in de kendi potansiyeli üzerinden değerlendirilmesi elbette doğaldır. Kimsenin gelişmesine itirazımız yok.

Ancak adaletli bir değerlendirme yapılacaksa Silopi’nin de aynı masada olması gerekir.

Dahası, 2023 yılında kamuoyuna yansıyan 19 ilçelik başka bir il olma adayları listesinde Silopi’nin adı vardı. Bugün yeniden dolaşıma giren listelerde ise yok. Demek ki mesele yalnızca nüfusun büyüklüğü değil; hangi kriterlerin, hangi dönemde ve nasıl uygulandığıdır.

Bir de gelişmişlik meselesi var. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının SEGE-2022 araştırmasında Silopi, Türkiye’deki 973 ilçe arasında 734’üncü sırada ve beşinci gelişmişlik kademesinde bulunuyor. Bu veri görmezden gelinemez. Fakat asıl sorulması gereken, Silopi’nin neden bu seviyede kaldığı ve sahip olduğu ekonomik avantajların neden yeterince kalkınmaya dönüşemediğidir.

Bir ilçenin gelişmişlik sıralamasında geride olması, o ilçenin gelişme hakkının da geride bırakılması anlamına gelmemeli. Tam tersine, böyle yerlerde kamu yatırımlarının, altyapının ve ekonomik imkânların artırılması gerekir.

Silopi’nin ihtiyacı yalnızca il olmak değildir. İhtiyacı; yıllardır taşıdığı ticari yükün karşılığını alabilmek, ulaşım ve altyapı sorunlarını aşmak, istihdam alanlarını genişletmek, eğitim ve sağlık yatırımlarına kavuşmak ve ekonomik potansiyelini gerçek bir kalkınmaya dönüştürmektir.

Çünkü mesele bir plaka numarası, bir tabela veya idari bir unvan meselesinden çok daha büyüktür.

Bir ilçenin değerini yalnızca listede olup olmaması belirlemez. Ama bir ilçenin potansiyeli değerlendirilirken neden listede olmadığı mutlaka açıklanmalıdır.

Bugün Silopi’nin sorması gereken soru tam da budur:

Aynı nüfus kriterleri, aynı ekonomik ölçütler ve aynı coğrafi değerlendirmeler uygulanıyorsa Silopi neden bu tablonun dışında?

Kimse Silopi’ye ayrıcalık tanınmasını istemiyor. İstenen şey, hakkaniyetli bir değerlendirme yapılması.

Çünkü Silopi’nin meselesi başkalarının önüne geçmek değil; kendi potansiyelinin görülmesidir.

Pazar gününün en sade sorusu da bu olsun: Başkalarının gelişmesine seviniyoruz. Peki, Silopi’nin gelişmesi neden aynı heyecanla konuşulmuyor?