Hayat bazen insanın yaşadığı bir yer olmaktan çıkıp içinden geçmek zorunda kaldığı uzun bir zamana dönüşüyor. Nereye bakacağını bilemeyen gözler, karşılarında duran manzaradan çok artık göremedikleri şeyleri arıyor. Herkesin anlatacak bir hikâyesi var ama kimsenin birbirini gerçekten dinleyecek kadar sabrı kalmamış gibi. Bir şeylerin eksildiğini biliyoruz; neyin kaybolduğunu tarif etmekte ise giderek zorlanıyoruz. Belki de en büyük yorgunluk, insanın kendi hayatında kendisine yabancılaşması.

Zaman, takvimlerin gösterdiği kadar masum değil. Bazen yıllar geçiyor ama bir an yerinden kıpırdamıyor. Üzerinden kaç mevsim geçerse geçsin, bazı hatıralar ilk günkü ağırlığıyla duruyor insanın içinde. Dün bitti sanılan bir mesele, hiç beklenmedik bir sabah yeniden karşımıza çıkıyor. Böylece geçmiş, geride bırakılmış bir zaman olmaktan çıkıp bugünün kendisi hâline geliyor. Gelecekse henüz yaşanmamış olmasına rağmen çoktan yorulmuş bir bekleyiş gibi kapıda duruyor. Ömür ilerliyor, insan eksiliyor; bazı sorularsa yıllar geçse de cevabını bulamıyor.

Bir yere ulaşmakla oraya ait olmak arasındaki mesafe, bazen bütün yolların uzunluğundan daha fazla. İnsan yürümeyi, düşmeyi, yeniden başlamayı öğreniyor. Fakat her ilerleyiş bir varış anlamına gelmiyor. Kimi yolların sonunda beklenen kapı açılmıyor, kimi başlangıçlar insanı hiç ummadığı vedalara çıkarıyor. Üstelik yol boyunca kaybedilenlerin hesabı tutulmuyor; bazı eksilmeler ancak insan durduğunda fark ediliyor. Belki de insanı değiştiren, vardığı yerden çok, oraya ulaşana kadar içinde susturmak zorunda kaldıklarıdır.

Her hayatın kendine sakladığı bir kırılma noktası var. Dışarıdan bakıldığında sıradan görünen bir gün, bir başkasının bütün ömrünü ikiye ayırabiliyor. Bir cümle, yarım kalmış bir vedalaşma, cevapsız bırakılmış bir soru… Sonra insan, geçmişini zihninde yeniden düzenlemeye çalışıyor. Dağılanı bir araya getirmek, kaybedileni başka bir anlamın içine yerleştirmek istiyor. Oysa bazı şeylerin telafisi yok; yalnızca onlarla yaşamayı öğrenmek var. Çünkü kırılan bir hayatın eskisi gibi görünmesi mümkün olsa da eskisi gibi hissetmesi her zaman mümkün olmuyor.

Acının büyüklüğü, onu anlatabilme gücümüzle ölçülmüyor. Kimi felaketler birkaç satırda okunup geçiliyor, kimi ayrılıklar bir fotoğrafın arkasına yazılmış tarihten ibaret kalıyor. Oysa bir başkasının birkaç saniyede öğrendiği haber, bir insanın yıllarca taşıyacağı bir yüke dönüşebiliyor. Sayılar çoğaldıkça yüzler silikleşiyor, istatistikler büyüdükçe hayatların hikâyeleri küçülüyor. Hiçbir kayıp yalnızca bir rakamdan ibaret değil. Herkesin içinde kimseye gösteremediği bir enkaz, kimsenin bilmediği bir uzaklık var. Aynı dünyanın içinde birbirimizin acısına bu kadar uzak düşebilmemiz, belki de en büyük çelişkimiz.

Sözün ağırlığı, bazen suskunluğun gerisinde kalıyor. Herkes konuşuyor ama sözcüklerin hakikate dokunduğu yer giderek daralıyor. Haklılık öfkeyle, cesaret yüksek sesle, düşünce keskin hükümlerle karıştırılıyor. Oysa bir insanı anlamak, onunla aynı fikirde olmayı gerektirmiyor. Bazen yalnızca kendi yargılarımızı bir süreliğine susturabilmek gerekiyor. Adalet herkese aynı mesafede durmadığında eşitlik bir temenniye, vicdan kişisel bir tercihe dönüşüyor. Barışın adını anmak yetmiyor; onun yaşanabileceği bir dünya kurmak gerekiyor. Çünkü savaşın bittiği yerde huzur kendiliğinden başlamıyor.

Yine de insan bütün bu ağırlığın içinde bir ihtimalden vazgeçmiyor. Adını koyamadığı bir güzelliği, henüz gerçekleşmemiş bir dileği, belki de yalnızca yarına duyduğu inancı yanında taşıyor. Umut, her şeyin iyi olacağına dair bir garanti değil; hiçbir şeyin böyle kalmak zorunda olmadığına duyulan inanç. Alışmakla kabullenmek arasındaki farkı unutmamak gerekiyor. İnsan her şeye dayanabildiği için güçlü değil; değiştirebileceği şeyler olduğuna inandığı sürece ayakta.

Belki de aradığımız gelecek, geçmişin bütün izlerinden kurtulduğumuz bir yer değil. Mesele, yaşananları inkâr etmeden, eksilenleri yok saymadan yeniden başlayabilmek. Gitmek her zaman uzaklaşmak, kalmak her zaman sadakat anlamına gelmiyor. Bazen insanın kendisine dönebilmesi için bulunduğu yerden ayrılması, bazen de vazgeçmemek için yeniden düşünmesi gerekiyor. Bir kararın içinde binlerce vazgeçiş, her başlangıcın ardında sayısız vedalaşma saklı.

Dünya dönüyor, zaman akıyor, hayat kendi bildiği yerden ilerliyor. Bizse bütün bu hengâmenin ortasında kendimize ait bir yön bulmaya çalışıyoruz. Kimi beklediğine kavuşuyor, kimi beklediğinin artık gelmeyeceğini çok geç öğreniyor. Kimi yaşadığı hayatın yasını tutuyor, kimi hiç yaşayamadıklarının. Ama insan, bütün kayıplarına rağmen anlam aramaktan vazgeçmiyor. Belki yaşamak, bütün cevaplara ulaşmak değil; cevapsız kalan sorularla yürümeyi göze alabilmektir. Çünkü bazen yolun sonunda bir aydınlık bulunmaz; insan kendi karanlığında ışık yakmayı öğrenir. Ve belki de bütün mesele, bunca zaman sonra, başkalarının çizdiği yolların değil, kendi içimizde kaybettiğimiz yönün izini sürebilmektir.