İdil ilçe merkezinde sekiz tane kilise bulunmaktadır. Bu kiliselerden sadece bir tanesi ibadet için kullanılmaktadır. Aktif olan bu kilise Meryem Ana Kilisesidir.

Hristiyanlığın bölgede erken örgütlendiği ve kilisenin inşa edildiği bir yerleşim yeri (1) olan İdil ilçe merkezinde, Aşağı Mahalle'de bulunan Meryem Ana Kilisesi'nin yapımına MS. 57 yılında başlandığı ve bu kilisenin, Hıristiyanlığın Anadolu'da yayıldığı ilk dönemlerde inşa edildiği belirtilmektedir. Bölgeye gelen Mor Aday isimli bir havari, burada Hristiyanlığı yaymış ve ardından İdil'de birçok kilisenin inşası gerçekleştirilmiştir(2). Ayrıca İdil'deki Meryem Ana Kilisesi'nin ilk adının, bölgeye ilk gelen havarilerden Mor Yuhan ve Maria Magdalena'nın Hristiyanlığı müjdelemeleri ve halkın bu dini kabul etmesi sonrasında Mor Yuhan olarak verildiği de ifade edilmektedir. Meryem Ana Kilisesi, M.S. 57 yılında, Antakya'daki ve Hristiyanlığı kabul eden ilk kilise olarak bilinen Mor Petrus Kilisesi'nden sonra, Hristiyanlığı kabul eden ikinci en eski kilise olarak kabul edilmektedir. Kilise, 1710 yılında Meryem Ana ismini almıştır. Başlangıçta üç bölüm olarak inşa edilen kilisenin bugün yalnızca iki bölümü ayakta kalmış, bir bölümü ise yıkımlar, savaşlar ve doğa olayları nedeniyle yok olmuştur(3).

Meryem Ana

İlçe merkezindeki Meryem Ana Kilisesi, 2008 de elden geçirilerek restorasyonu yapıldı. Bitişiğinde kiliseye yaklaşık iki yüz elli kişilik misafir kapasiteli misafirhane eklendi. İdil Süryani Kadim Vakfı eski Başkanı Şemon Gösteriş'in ifadesiyle misafirhanenin açılışı 2008 yılında Avrupa’dan da birçok İdilli Süryanilerin katılımıyla açılışının törenle yapıldığı söylendi. Meryem Ana Kilisesi, kesme taşlardan bazilika planında olup üç nefli bir yapısı bulunan bir kilisedir. Kilise, Avlunun kuzeybatısına yerleştirilmiş, doğu-batı ekseninde dikdörtgen planlı bir yapıdır. Meryem Ana Kilisesi’ ne güneyden basit bir kapıyla iç mekâna girilmektedir. Dıştan 9.85x20.40 m. Ölçülerinde ve doğusunda iki bölümlü mezbah (sunak) bulunmaktadır. Dış cepheler sağır tutulmuş, kaba yonu taşlarla örülmüştür(4). Sonradan bir çan kulesi eklenmiştir. Tescilli(5) olan kilise sağlam ve bakımlıdır(6).

Sonuç olarak İdil'deki Meryem Ana Kilisesi, bölgedeki Hristiyanlık tarihinin en önemli simgelerinden biri olarak, bölgedeki en büyük tarihsel ve kültürel miraslardan biri olarak değerlendirilebilir. M.S. 57 yılına dayanan köklü geçmişi, kilisenin inşası ve evrimi, hem bölge halkının dini kabul sürecine hem de Hristiyanlık tarihine ışık tutmaktadır. Mor Yuhan adıyla kurulan bu kilise, Antakya'daki Mor Petrus Kilisesi'nden sonra, Hristiyanlığın bölgede yayıldığı en eski kiliselerden biri olma özelliğine sahiptir. Kilisenin günümüze kadar gelen yapısı, bölgedeki dini ve kültürel mirası, zamanla karşılaştığı yıkımlar ve felaketlere rağmen korumuş olmasıyla da büyük bir anlam taşır. Dolayısıyla, Meryem Ana Kilisesi, sadece dini bir yapı olmanın ötesinde, bölgedeki tarihi ve kültürel mirası yansıtan, Hristiyanlığın erken dönemlerini anlamamıza yardımcı olan önemli bir tarihî miras olarak kabul edilebilir.

Kaynakça

1. Tuma Çelik. Turabdin de Kalanlar. Sayfa 99

2. İdil’deki Kilise ve Manastırlar İlgi Bekliyor http://suryaniler.com/haberler.asp?id=413

3. Meryem Ana Kilisesi http://www.idil.gov.tr/meryem-ana-kilisesi2

4. Mehmet Top, Erkan Koç ve Hatice İslamoğlu, Hakkari ve Şırnak İlleri ve İlçeleri Yüzey Araştırması 2004, 23. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 2. Cilt. Antalya 2005, s.230.

5. Doğal Ve Kültürel Varlıkları Koruma Envanteri Kültür Varlıkları Ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün 177 Tescil Kararı ve 17.02.2005 Tescil Tarihi. Şırnak Valiliği, Şırnak Kültür Envanteri, Ankara 2010 s. 308. Şan, s. 40-41.

6. Şırnak Valiliği, Şırnak Kültür Envanteri, Ankara 2010 s. 308. Şan, s. 40-41.