Manastır İdil – Midyat yolu üzerinde bulunan İdil ilçe merkezine 20 km. uzaklıkta, Öğündük Köyü’nün yaklaşık olarak 10 km. kuzeydoğusunda Kayı Köyü’nün yarım km. kuzeyinde bulunmaktadır.
M. S. 360 - 364 yıllarında Pers kralı Şobur, Romalılara karşı büyük bir güçle savaş ilan etmiş ve savaşı kazandıktan sonra, Beth Oarboye (Dargeçit yöresi) ve Beth Zabdayas (Azakh-İdil) bölgesinde huzur içerisinde kısa bir süre yaşamını sürdürür. Bu arada İran’a dönmek üzere bir elçi vasıtasıyla haber alır ve kardeşi Odurfrazgard'ı Nusaybin ve çevresine hüküm sürmek üzere yetkilendirir. Beth Zabday (Azakh-İdil) ve Dicle'ye kadar olan bölgenin yönetimini de diğer kardeşi Zomisaf’a bırakır. Zomisaf ise, Abuzard' a Beth Oarboye ve Beth Zabday yöresine gitmesi için emir verir. Abuzard bölgeye gelince Beth Zabday'a bağlı Fir'el bugünkü (Fil- Bereketli) köyüne yerleşir. Sonrasında Abuzard’ ın biri erkek biri kız ikiz çocuğu olur. Erkek çocuğunun ismini Basus, kız çocuğunun ismini de Şuşan olarak koyar.
Adetleri gereği çocuklar 4 yıl 5 ay gibi bir yaşa geldiklerinde Maguşilik (müneccimlik) eğitimine başlamalarına karar verilir. Çok çalışkan olan bu ikiz çocuklar (Basus ve Şuşan) öğretmenleri tarafından çok sevilirler. Basus ve Şuşanın hizmetlerine Erzoun (Gharazan) Beşiri bölgesindeki Süryani milletine mensup Stefanos adındaki bir esir görevlendirilir. Hizmetlerine verilen Stefanos adlı esir Hıristiyanlık inancını ve Kilisenin yedi gizini Basus ve Şuşan kardeşlere öğretir. Bundan sonra İkiz kardeşler vaftiz olmayı istediklerini Stefanosa ifade ederler. Bunun üzerine Stafanos, Rabbimiz bu kutsal Kilise sırını, Kâhin eliyle verdi ve her kim kâhinin eliyle vaftiz olmazsa kâmil olamaz diye söylemlerde bulunur.
Basus ve Şuşan kardeşlerin babası Abuzard, Ateş Bayramı kutlamalarına iştirak etmek için İran’ a gider. Pers Kralı Şobur, dokuz ay boyunca Abuzard’ ı orada tutar. Babanın yokluğunda Basus ve Şuşan kardeşler köylerine yakın olan meşhur Roğulo d’Gihano’da (Cehennem deresi) bulunan Çoban ve sürülerinin yanına inmeye karar vermişlerdir. Orada içinden su akan bir mağarada 27 yıldır inzivaya çekilmiş. Ve adi Lungino olan bir rahiple tanışırlar, dertlerini anlatırlar ardından Rahip Lungino onları vaftiz eder. Basus ve Şuşan kardeşler bundan sonra artık düzenli olarak yaşlı aziz Lungino'nun yanına gidip Hıristiyanlığı öğrenmeye başlarlar ve aynı zamanda zamanda babaları ve yakınları tarafından karşılaşabilecekleri olumsuzluklara karşı hazırlıklı olmaları hususunda da Rahip Lungino tarafından bilgilendirilirler. Bu gidiş gelişler ve bilgilendirme neredeyse yaz boyunca devam eder.
Basus ve Şuşan kardeşlerin babası Abuzard, İran kralı Şobur’ un onayı ile tekrar bugünkü İdil’ in köyü olan Bereketli (Fil) köyüne geri döner. Ailesi ve ahalisi tarafından hoş karşılanan Abuzard, ailesiyle hasret gidermiştir. Daha sonra inançları gereği putların bayramının vakti gelmiş, hazırlıklar tamamlanmış ve çocuklarını çağırtmıştır. Ancak Basus ve Şuşan kardeşler inançlarına ters gördükleri bu bayramı kutlamaktan imtina etmişlerdir. Konunun araştırılmasını isteyen Abuzard, aratştırma sonunda çocuklarının Hıristiyanlığı kabul ettikleri ve vaftiz olduklarını öğrenmiş. Bu mezkûr durumdan hiç ama hiç hoşnut olmamıştır. Adeta gözünü kan bürümüşçesine yanındakilerin de kışkırtmalarıyla kılıcını kınından çıkararak sağı solu tehdit edip çocuklarının ve hizmetkârları olan Stefanos’un üzerine büyük bir hışım ile yürüdü. Basus ve Şuşan kardeşler ile hizmetkârları olan Stefanos, Mor Lungino’nun bulunduğu mağaranın yoluna koyularak kaçmaya çalıştılar. Fazla uzaklaşmadan Stefanosu köyün aşağısında tutuklayıp katlettikten sonra kendi çocukları olan Basus ve Şuşan ikiz kardeşleri yakalamak için peşlerine düştü. Kardeşlerden Azize Şuşanı’ da derenin aşağısında yakalayıp kafasını oradaki büyük bir taşın üzerinde gövdesinden ayırarak kızının hayatına son verir. Şuşanın kafasının üzerinde kesildiği kayanın bugün bile bilinmekte ve ziyaret edilmektedir.
Zalim babasından kaçarak hizmetkârları Stefanos ve kardeşi Mor Şuşan ile menzile koyuldukları yolda yalnızca Mor Basus, Mor Lungino’nun yanına varabilmiş ona sığınmıştı. Abuzard’ in yanındakiler Abuzerd’i kışkırtarak Mor Basus’ un girdiği mağarayı işaret ediyorlardı. Mağaraya yönelip mağara girişinde karşılaştığı Mor Lungino sorgusuz sualsiz başını gövdesinden ayırıp cesedini de kayalıklardan aşağıya atarak onun da yaşamına son vermiş oldu.
Mor Lungino’ nun kaldığı mağarada ki tünelden dağın üstüne çıkmayı başaran Mor Basus etrafta buluna bir çoban tarafından ihbar edilerek babasına haber veriliyor. Sonunda Mor Basus’ da yakalanarak önce iki eli daha sonra da kellesi gövdesinden kopartılarak günün dördüncü şehidi olmuş oluyor. *Demavı var yazının* *Kaynakça*
1. Lahdo İshak, İdildeki Süryani Kiliseleri, Halep Süryani Kütüphanesi Yayınları, Halep 2004 s. 85.
2. Maarat Sidna Süryani kilisesi matranı Rahip Revciye Yusuf Ehres, Antakya Süryani Ortodoks Kilisesinde İsa Mesih Bayramı Ve Azizleri Anma Takvimi, Antakya Süryani Ortodoks patriği Araştırmaları Yayınları, Dımeşk 2015, s. 109.
3. Fadi Georges, Mor Bosus ve Mort Şuşan Manastırının Rahip Adayı.
