Mesleğim gereği günümün bir kısmını, hepimizin yıllar önce terk ettiği mekânlarda geçiriyorum. Bu mekânlar aslında hiç çıkamadığımız okul koridorlarından başkası değildir.
Geçen gün, o bildik modern mimarinin tuhaf bir melezi olan okul koridorlarından birinin köşesinde oturduğumda duvarlardaki eski başarı plaketlerinin, sararmış onur tablolarının gölgesinde gençlerin ruhunu ve zamanın akışını izledim.
*
Önümden saniyeler içinde onlarca taze öğrenci aktı. Koştular, güldüler, birbirlerinin omuzlarına vurdular; akılları adeta dünyaya açılan küçük, parıltılı birer ikon gibi tuttukları telefon ekranlarında kalmıştı. Bir öğrenci telefona gelen mesajları merak ederken bir diğeri “Sence aramış mı?” diyordu; kimin kimden hangi aramayı beklediğini ise merak etmedim. Dışarıdan bakıldığında her şey bir bahar sabahının o bildik, neşeli uğultusu gibi canlıydı.
*
Fakat gözlerimi kalabalığın bu mekanik ritmine alıştırıp o gürültünün perdesini araladığımda, ortada ağır, neredeyse elle tutulur bir sessizlik hissettim. Hatta gençliğin gözlerinde hep o bildik, tehlikeli amaçsızlığı gördüm.
O koridorda gördüğüm şey şimdiki zamana mühürlenmiş, bir sonraki mevsimi bile hayal etmekten yorulmuş, üzerlerine kurşuni bir amaçsızlık sisi çökmüş yüzlerden başkası değildi.
Yeni nesil, bu yaşlı dünyanın gördüğü en tuhaf paradoksun tam ortasındaymış gibi duruyordu. Hayal kurmaktan uzak ama birbirlerine bir ekran dokunuşu kadar yakınlardı. Sanki pusulası bozulmuş bir geminin güvertesinde, rüzgârsız bir denizde öylece salınıyorlardı.
*
Elbette bunu, benim kuytu bir koridordaki kişisel melankolik duygularım olarak algılamayın. Başımızı kaldırıp okul koridorlarına baktığımızda, sosyologların bile bu ruh hâline çoktan teşhis koyduğunu gördüm: Amaç Kaygısı (Purpose Anxiety). En korunaklı kalelere ve sınırsız imkânlara sahip toplumlar bile çocuklarının ruhundaki bu erken kışı tartışıyor. Geçmiş yıllarda Harvard Üniversitesinin devasa araştırmalarında 18-25 yaş arası gençlerin yüzde 58’inin hayatlarında net bir anlamdan yoksun olduğu belgelendi.
*
Küresel çapta yaptığı kamuoyu yoklamaları ve veri analizleriyle bilinen Gallup’ta yayımlanan veriler ise ne yazık ki daha da soğuk. Yani Cizre’deki bir koridorda bu amaçsız gençleri görünce anladım ki bu ruhsuz gelecek sadece bize ait değildi. Dünyada yapılan araştırmalarda gençlerin yarıdan fazlası, her gün adım attıkları o koridorlarda ve sıralarda yaptıkları hiçbir şeyi kendileriyle ya da yarın doğacak güneşle ilişkilendiremiyor. Onlar tuhaf bir uyuşuklukla zilin çalmasını beklerken biz onlar için ne yaptık?
*
Biz bu çocuklara sadece tuzaklardan kaçmayı, sınav barajlarını aşmayı ve sistemin o devasa dişlileri arasında ezilmeden hayatta kalmayı öğrettik. Onlara, bu gökyüzünün altında neden nefes aldıklarına dair şefkatli, büyük ve önemli bir hikâye bırakmadık. Hayal kurmayı tehlikeli bir lüks sayan, başarıyı sadece puanlardan, rütbelerden ve soğuk bilançolardan ibaret gören bürokratik bir yetişkin dünyası inşa ettik. O çok sahiplendiğimiz soğuk istatistiklerin aslında bizim beton koridorlarımızda yürüyen, zeki ama yıldızsız, bilgiyle dolu ama tutkudan arınmış bir kuşağın fotoğrafı olmasına alkış tuttuk.
*
Galiba oturduğum bu okul koridorunun, sadece sınıfları birbirine bağlayan sıradan bir koridor olmadığını bir kez daha iyi anladım. Orası, bir toplumun geleceğe doğru yürürken çıkardığı ayak seslerinin yankılandığı asıl sahnedir. Bugün o koridordan yükselen amaçsızlık bize tek bir gerçeği haykırıyor: Bir insanı aç bırakarak değil onun elinden uğruna yanacağı hayalleri alarak tüketirsiniz.
*
Eğer çocukların gözlerindeki o sönmüş ateşi yeniden tutuşturamazsak, onlara sadece test kitapçıkları değil, uğrunda fırtınalara göğüs gerilecek sahici bir anlam sunamazsak; açılışını yaptığımız tüm o görkemli okullar, ruhsuz bedenlerin ağır adımlarla dolaştığı taş labirentlere dönüşecek. Evlatlarımızın bu boşluğunu yargılamak, kıyıda durup nehrin akışını eleştirmek kadar kolaydır. Asıl kıymetli soru şu: Biz yetişkinler, onların kanat çırpması için gökyüzünde ne kadar yer bıraktık?
Mesele sadece ders zilinin çalması ve hayatın kendi rutininde akması değil. Mesele, o uzun koridorun sonundaki karanlığı yarıp ışığa inanacak çocukları ve o çocukların içinde uyuyan o büyük insanı yeniden uyandırabilmek değil mi?