Hayatımız boyunca farkında olarak ya da olmayarak pek çok seçim yaparız. İş hayatımızda, özel yaşamımızda, günlük yaşantımızın içinde; markette, sosyal ilişkilerimizde ve hayatın hemen her alanında tercihlerimizle karşı karşıya kalırız. Çoğu zaman hayatımızın kalitesini de yaptığımız bu seçimler belirler.

Bilinçli olmadığımız tercihlerimizin sonuçlarını ise genellikle dış koşullara bağlarız. Oysa farkında olmadan yaptığımız seçimlerin kişilik örüntülerimizle çok yakından ilişkisi vardır.

Bu seçimlerin belki de en önemlilerinden biri eş seçimidir. Hayatımızın geri kalanını paylaşacağımız, yaşam yolculuğunda birlikte yürüyeceğimiz, hayatı birlikte deneyimleyeceğimiz ve çoğu zaman birlikte yaşlanacağımız kişiyi seçmek oldukça zor ve önemli bir karardır.

Peki, bir insanın kendimiz için doğru olmadığını bildiğimiz hâlde onu eş olarak seçmemizin nedeni ne olabilir? Gelin, bu konuyu biraz derinleştirelim.

Öncelikle bu oldukça kapsamlı bir konu. Bu nedenle anlatmak istediğim noktayı daha iyi ifade edebilmek için kısa bir örnek üzerinden ilerlemek istiyorum.

Aşırı baskın bir anne tarafından büyütülen bir erkek çocuğu düşünelim. Bu kişi çocukluğunda, ergenliğinde ve gençliğinde maruz kaldığı otoriter tutum nedeniyle çeşitli sıkıntılar yaşamış olsun. Böyle bir durumda normal şartlarda bu kişiden ne bekleriz? Yetişkin olduğunda ve kendi hayatına yön verme aşamasına geldiğinde, hayatına doğrudan müdahale etmeyecek, daha özgürlükçü ve anlayışlı birini tercih etmesini bekleriz, değil mi? Sonuçta aşırı otoritenin ne anlama geldiğini en iyi kendisi bilmektedir.

Ancak her zaman beklediğimiz gibi olmayabilir.

Meseleyi daha iyi anlayabilmek için seçim yaparken beynimizde ve zihnimizde gerçekleşen süreçlere kısaca bakalım.

Öncelikle beyin ve zihin kavramlarını birbirinden ayırmakta fayda var. Beyin, merkezi sinir sisteminin fiziksel ve biyolojik yapısının bir parçasıdır. Zihin ise beynimizin ürettiği ve bütünleştirdiği bilinçli ve bilinç dışı düşüncelerin, algıların, duyguların ve bilişsel süreçlerin toplamıdır.

Seçimlerimizin çoğunda bizi harekete geçiren en güçlü motivasyonlardan biri ödül ve iyi hissetme beklentisidir. Eğer ortada belirgin bir ödül yoksa zihnimiz tercihini çoğunlukla bildiği ve tanıdığı olandan yana kullanacaktır. En sık başvurduğumuz seçim biçimlerinden biri de budur. Eğer bu da mümkün değilse karşımızdaki seçenekler arasında daha az kötü olanı tercih etme eğilimine gireriz. Sonuçta bir şekilde seçim yaparız.

Çünkü zihnimizin katlanmakta en çok zorlandığı şeylerden biri belirsizliktir. Doğal olarak belirsizliğin yarattığı rahatsızlığa katlanmaktansa en kötü seçimleri bile tercih etme potansiyelimiz vardır.

Kişi kendisini mutlu edecek birini bulamadığında zamanla seçimlerinde başka bir kavram öne çıkar: Tanıdık olan.

Geçmişinde zarar görmüş olsa bile baskıcı ebeveynine benzeyen birini seçme ihtimali artabilir. Çünkü tanıdık olmanın yarattığı bir algı ve illüzyon vardır. Üstelik bu tanıdıklık çocukluğa kadar uzandığında etkisi çok daha derin olabilir.

Ne yazık ki pek çok insan, farkına varmadan belirsizlikten kaçarken bu illüzyonun içinde kaybolur.

Zihnimizde şöyle bir düşünce oluşabilir: “Arada sırada canım sıkılabilir ama en azından başıma neler geleceğini biliyorum.”

İşte bile bile yanlış seçim yapmamızın nedenlerinden biri, zihnimizin tanıdık olana duyduğu bu ilgidir. Çoğu zaman geçmişe dönüşlerin, aynı durumları yeniden denemenin ve tekrar eden ilişki döngülerinin arkasında da bu mekanizma bulunur.

Çünkü zihnimiz çoğu zaman tanıdığı stresi, henüz tanımadığı mutluluğa tercih eder.

Bu nedenle tanıdığımız ama bize iyi gelmeyen durumları tekrar tekrar analiz etmek ve kendimize gerçekten iyi gelecek seçimleri bilinçli bir şekilde yapmakta fayda var. Tanıdık olanın yarattığı illüzyona kapılmamak için seçimlerimize bir de bu açıdan bakabiliriz.

Bazen insanın kendisine yapabileceği en büyük iyilik, verdiği kararları değil, o kararları verme nedenlerini sorgulamaktır.