Şırnak ve Hakkari illerini çevreleyen dağlık coğrafya; ardı arkası kesilmeyen maden ocakları, kontrolsüz ağaç kesimleri ve ekolojik dengeyi hiçe sayan ticari projelerin kıskacında büyük bir çevre felaketine sürükleniyor. Hakkari’nin can damarı Zap Vadisi’nden Şırnak’ın ormanlık arazilerine, koruma altındaki Cilo-Sat buzullarından Berçelan’ın kadim yaylalarına kadar tüm bölge, maden şirketlerinin yarattığı ağır tahribatla yüz yüze. Dünyanın en zengin çinko ve kurşun yataklarından birine ev sahipliği yapan bu bölgede, doğanın binlerce yıllık dengesi geri dönülemez bir şekilde bozuluyor.
110 Kilometrelik Dağlık Hat Şantiye Alanına Döndü
Hakkari ile Şırnak arasında uzanan yaklaşık 110 kilometrelik stratejik dağ şeridi, maden şirketlerinin istilası nedeniyle adeta devasa bir açık hava şantiyesine dönüşmüş durumda. Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) verilerine göre bölgede 100 milyon ton civarında kurşun-çinko potansiyeli bulunuyor. Bu yüksek rezervi ranta devşirmek isteyen 100’den fazla şirket bölgede ruhsat almış durumda ve büyük kısmı sahada aktif olarak doğayı parça parça ediyor.
Maden nakliyesi için dağların zirvelerine kadar açılan yollar ormanları ve meraları bölerken, kent merkezlerindeki kalıcı yol ve altyapı sorunlarının yıllardır çözümsüz bırakılması ise bölge halkının en büyük tepki noktalarından birini oluşturuyor.
"Hakkari Coğrafyası Maden Şirketlerine Peşkeş Çekildi"
İnsan Hakları Derneği (İHD) Hakkari Şubesi Yönetim Kurulu ve Ekoloji Komisyonu Üyesi Musa Bor, çarpıcı uyarılarda bulundu. Bölgenin sistematik bir yok etme pratiğiyle karşı karşıya olduğunu vurgulayan Bor, durumu şu sözlerle özetledi: "Hakkari coğrafyası maden ocaklarına büyük oranda açılmış durumda. Sadece kenti değil, tüm bölgeyi besleyen Zap Vadisi üzerinde şu an aktif 3-4 maden sahası var. Üzümcü, Kaval Bölgesi ve Marunis maden sahaları ile Çukurca Vadisi boyunca doğa talan ediliyor. Bakır ve çinko faaliyetleriyle kaynaklarımız zehirleniyor. Dağları delik deşik edip bırakıyorlar. ÇED raporlarında 'eski haline getirilecek' taahhüdü verilse de sahada durum böyle değil; tahrip edip gidiyorlar."
Madenlerin yerinde işlenmek yerine ham madde olarak ayrıştırılıp başta İran olmak üzere dış ülkelere ihraç edildiğini belirten Musa Bor, ayrıştırma havuzlarından sızan kimyasal atıkların doğrudan Zap Suyu’na karıştığına dikkat çekti. Su kaynaklarının zehirlenmesinin zincirleme bir sağlık krizini tetiklediğini ifade eden Bor, kapatılan madenlerin isim değiştirerek yeniden açıldığını vurguladı: "Halkın tepkisi üzerine Marunis’teki çalışma durdurulmuştu ancak isim değiştirerek başka bir şirket adıyla yeniden başladılar. Şu an bu işletme Zap Suyu’na korkunç zarar veriyor. İnsanların içme ve kullanma suyuna, tarım ve hayvancılık alanlarına zehir katılıyor. Bu durum doğrudan halk sağlığını riske atmaktadır."
Kadim Buzullar ve Yaylalar Ağır Baskı Altında
Ekolojik krizin sadece maden sahalarıyla sınırlı kalmadığını belirten Musa Bor, Hakkari’nin sembolü olan Cilo-Sat gölleri ve buzullarının hiçbir koruma tedbiri alınmadan kontrolsüzce kitle turizmine ve festivallere açılmasının erimeyi hızlandırdığını söyledi. Binlerce yıllık buzulların insan baskısı nedeniyle çökmeye başladığını ifade eden Bor; Şemdinli, Berçelan ve Esendere gibi bölgelerde köylülerin ve yaylacıların güvenlik gerekçeleri ya da idari engellerle meralardan uzaklaştırıldığını, hayvancılığın bitme noktasına getirilerek insanların göçe zorlandığını aktardı.
"Doğamıza Sahip Çıkmak Zorundayız"
Son dönemde bölgede artan toprak kaymaları ve çevre felaketlerinin yerel halkta bir uyanış başlattığını ancak çevre mücadelesinin henüz istenen kararlılığa ulaşmadığını belirten Musa Bor, toplumsal tepkinin büyümesi gerektiğini ifade etti. Bölgedeki çevre savunucularının hukuki ve idari baskılarla dar bir alana sıkıştırılmak istendiğini hatırlatan Bor, şu çağrıyla sözlerini tamamladı: "Bu dünya bizim değil, çocuklarımızın bize emanetidir. Bu emaneti onlara daha güzel bırakmak hepimizin görevi. Herkes bu sorumluluğu alarak Hakkari'nin doğasına, ekolojisine ve geleceğine sahip çıkmalıdır."
Şırnak ve Hakkari genelinde yükselen çevre kirliliği ve doğa tahribatı, bölgedeki sivil toplum örgütlerini ve çevre platformlarını harekete geçirmiş durumda. Önümüzdeki günlerde, Zap Vadisi başta olmak üzere bölgedeki maden sahalarında bağımsız heyetlerce yeni bilirkişi incelemelerinin yapılması ve ekoloji platformlarının bölgedeki yıkımın boyutlarını uluslararası kamuoyuna duyurmak adına kapsamlı raporlama çalışmaları yürütmesi bekleniyor.
