ŞIRNAK AJANS-Hurda araçlar ve otomotiv sektöründe geri dönüşüm konusunda Avrupa Birliği’nde yeni dönem başladı. Ömrünü Tamamlamış Araçlar Tüzüğü 13 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe girerken, yeni otomobillerde geri dönüştürülmüş plastik kullanımına kademeli zorunluluk getirildi. Avrupa’da her yıl 10 milyondan fazla aracın kullanım ömrünün sona erdiği belirtilirken, yeni düzenleme Türkiye’de uzun süredir gündemde olan hurda araç teşviklerini de yeniden gündeme taşıdı.
Avrupa Birliği, otomotiv sektöründe çevre ve geri dönüşüm odaklı önemli bir düzenlemeyi hayata geçirdi. AB’nin 2026/1738 sayılı Ömrünü Tamamlamış Araçlar Tüzüğü, 13 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girdi. Düzenlemeyle araçların tasarımından üretimine, kullanım sürecinden hurdaya ayrılmasına kadar tüm yaşam döngüsünde geri dönüşümün artırılması amaçlanıyor.
Yeni sistem özellikle otomobillerde kullanılan plastiklerin geri dönüştürülmüş malzemelerden oluşmasına yönelik zorunlu hedefler getirirken, üreticilerin araçların ömrünün sonunda ortaya çıkan atıkların yönetiminde daha fazla sorumluluk üstlenmesini de öngörüyor.
10 Milyondan Fazla Araç Her Yıl Ömrünü Tamamlıyor
Avrupa'da her yıl 10 milyondan fazla aracın kullanım ömrünün sona erdiği ve bu araçların geri dönüşüm sürecine girdiği belirtiliyor. Bu araçlar yalnızca hurda olarak değerlendirilmezken, içerisindeki çelik, alüminyum, plastik ve kullanılabilir parçalar önemli bir geri dönüşüm kaynağı oluşturuyor.
Yeni düzenlemenin temel hedeflerinden biri de kullanım ömrünü tamamlayan araçların daha etkin şekilde toplanması, parçalarının yeniden kullanılması ve geri dönüştürülebilir malzemelerin yeniden otomotiv sektörüne kazandırılması olacak.
AB düzenlemesiyle üreticilere araçların yaşam döngüsünün tamamında daha fazla sorumluluk yükleniyor. Böylece otomobil üretiminde yalnızca yeni araçların satışına değil, araçların kullanım ömrünün sona ermesinden sonraki sürece de odaklanılması hedefleniyor.
Yeni Otomobillerde Geri Dönüştürülmüş Plastik Zorunluluğu
Yeni düzenlemenin en dikkat çekici maddelerinden biri otomobillerde kullanılacak geri dönüştürülmüş plastik oranıyla ilgili oldu.
Tüzüğe göre, 1 Eylül 2032’den itibaren yeni araç tiplerinde kullanılan plastiklerin en az yüzde 15’inin geri dönüştürülmüş plastikten oluşması gerekecek. Bu oran daha sonra artırılacak ve 1 Eylül 2036’dan itibaren yüzde 25’e çıkarılacak.
Düzenlemede ayrıca yüzde 25’lik geri dönüştürülmüş plastik hedefinin en az yüzde 20’sinin, kullanım ömrünü tamamlamış araçlardan veya araçların kullanım sürecinde sökülen parça ve bileşenlerden elde edilen plastiklerle karşılanması öngörülüyor.
Bu uygulamayla birlikte hurdaya ayrılan araçların yalnızca metal aksamlarının değil, plastik parçalarının da yeniden ekonomik değere dönüştürülmesi amaçlanıyor.
Çelik ve Alüminyum İçin de Yeni Hedefler Gündemde
AB'nin yeni tüzüğü yalnızca plastiklerle sınırlı değil. Düzenleme, otomobillerde kullanılan farklı malzemelerin geri dönüşümünü de artırmayı hedefliyor.
Avrupa Konseyi tarafından yapılan açıklamada, geri dönüştürülmüş çelik, alüminyum ve diğer kritik hammaddeler konusunda gelecekte yeni hedeflerin belirlenebilmesinin önünün açıldığı belirtildi. Böylece otomotiv sektörünün ham madde ihtiyacının daha büyük bölümünün geri dönüşüm yoluyla karşılanması amaçlanıyor.
Bu yaklaşım, Avrupa otomotiv sektörünü doğrusal üretim modelinden daha fazla döngüsel ekonomi modeline taşımayı hedefliyor.
Hurda Araç Sahipleri İçin Ücretsiz Teslimat Sistemi
Yeni düzenlemede kullanım ömrünü tamamlamış araçların toplanması konusunda araç sahiplerini ilgilendiren önemli hükümler de bulunuyor.
Tüzüğe göre, kullanım ömrünü tamamlamış bir aracın yetkili bir işleme tesisine veya toplama noktasına teslim edilmesi, aracın temel parçalarının eksik olmaması ve sonradan atık eklenmemesi şartıyla son araç sahibi açısından ücretsiz olacak.
Ayrıca üreticilerin piyasaya sundukları araçların kullanım ömürlerinin sonunda toplanmasını sağlayacak sistemlere katkı sunması öngörülüyor.
Düzenleme kapsamında araçların hurda statüsünün belirlenmesi için de çeşitli teknik kriterler getiriliyor. Ağır hasarlı, onarılamayan veya belirli şartları taşıyan araçların kullanım ömrünü tamamlamış araç olarak değerlendirilmesine yönelik kurallar oluşturuluyor.
Düzenleme 13 Ağustos’ta Yürürlüğe Girdi, Ana Uygulama 2028’de
Önemli bir ayrıntı ise tüzüğün yürürlüğe girmesi ile tüm maddelerinin aynı anda uygulanmayacak olması.
AB'nin 2026/1738 sayılı tüzüğü 13 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girdi. Ancak düzenlemenin ana hükümlerinin büyük bölümü 1 Eylül 2028'den itibaren uygulanmaya başlayacak. Bazı maddeler ise daha erken tarihlerde kademeli olarak devreye girecek.
Dolayısıyla 13 Ağustos tarihi, tüm otomobillerin aynı anda hurdaya çıkarılacağı bir tarih anlamına gelmiyor. Düzenleme, esas olarak otomotiv sektörünün gelecek yıllardaki üretim, geri dönüşüm ve hurda araç yönetimini yeniden şekillendiriyor.
Türkiye’de Hurda Araç Teşviki Yeniden Gündemde
Avrupa Birliği'nde bu kapsamlı düzenleme hayata geçirilirken, Türkiye'de ise hurda araç teşviki uzun süredir otomobil sahiplerinin gündeminde bulunuyor.
Türkiye'de geçmiş yıllarda farklı dönemlerde uygulanan hurda araç teşvikleri kapsamında belirli yaştaki araçlarını trafikten çeken vatandaşlara yeni araç alımlarında ÖTV avantajları sağlanmıştı. Bu uygulamalarla eski ve yüksek emisyonlu araçların trafikten çekilmesi, otomotiv sektörünün yenilenmesi ve çevre kirliliğinin azaltılması hedeflenmişti.
Son dönemde ise özellikle yüksek araç fiyatları ve vergi yükü nedeniyle hurda araç karşılığında ÖTV indirimi veya muafiyeti sağlayacak yeni bir düzenleme beklentisi yeniden gündeme geldi.
TBMM'ye hurda araç teşvikine yönelik çeşitli kanun teklifleri sunulmasına rağmen, şu aşamada Avrupa Birliği'ndeki yeni düzenlemenin Türkiye'de otomatik olarak bir hurda araç teşviki başlatmadığının altını çizmek gerekiyor.
“Hurda Teşviki Çıktı” İddialarına Dikkat
Yeni AB tüzüğünün yürürlüğe girmesi, Türkiye'deki araç sahiplerine doğrudan ÖTV indirimi veya yeni otomobil alma hakkı vermiyor.
Düzenleme Avrupa Birliği ülkelerinde araçların üretim, geri dönüşüm ve kullanım ömrü sonrasındaki süreçlerini düzenliyor. Türkiye'de hurda araç sahiplerine ÖTV indirimi uygulanması ise ancak Türkiye'nin kendi mevzuatı kapsamında yapılacak yeni bir düzenlemeyle mümkün olabilir.
Bu nedenle sosyal medyada veya internet ortamında yayılan “AB hurda araç kararı Türkiye'de de ÖTV indirimi getirdi” şeklindeki iddiaların gerçeği yansıtmadığı belirtilmeli.
Otomotiv Sektöründe Yeni Dönemin Kapısı Açıldı
AB'nin yeni tüzüğü, otomotiv sektöründe yalnızca eski araçların hurdaya ayrılmasını değil, yeni araçların daha geri dönüştürülebilir şekilde tasarlanmasını da zorunlu hale getiren kapsamlı bir dönüşüm niteliği taşıyor.
Avrupa yollarında 2024 itibarıyla yaklaşık 256 milyon otomobil bulunması, otomotiv sektöründeki bu dönüşümün ölçeğini de ortaya koyuyor.
Önümüzdeki yıllarda geri dönüştürülmüş plastik kullanımının artırılması, hurda araçların daha düzenli şekilde toplanması, parçaların yeniden kullanılması ve üreticilerin araçların yaşam döngüsünden daha fazla sorumlu tutulması bekleniyor.
AB'nin 13 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren düzenlemesi Türkiye'de hurda araç sahiplerine doğrudan ÖTV avantajı sağlamıyor. Türkiye açısından yeni bir teşvik çıkıp çıkmayacağı, yapılacak yasal düzenlemelerle netleşecek.
