Şırnak’ın Cizre ilçesinde bulunan Cizre Ulu Camii, İslam ordularının 639 yılında bölgeye ulaşmasının ardından sahabelerin eliyle kiliseden camiye çevrilen bölgenin ilk camisi olma özelliğini taşıyor. Asırlardır ayakta kalan tarihi cami, hem manevi atmosferi hem de tarihi kimliğiyle Cizre’nin en önemli simgeleri arasında yer alıyor.
Rivayetlere göre, İslam orduları komutanı İyaz bin Ganem’in Hazreti Ömer’in mektubuyla Cizre’ye ulaşmasının ardından bölge halkı savaşmadan İslamiyet’i kabul etti. Böylece Bizans döneminde kilise olarak kullanılan yapı, sahabelerin eliyle camiye dönüştürüldü.
Tarihi boyunca birçok kez onarımdan geçen Ulu Camii, Abbasiler döneminde restore edilirken, 1160’lı yıllarda Zengî Atabeyi Ebü’l-Kāsım Mahmud Sencer Şah tarafından yeniden inşa ettirildi. Caminin dikkat çeken kırmızı tuğlalı minaresinin ise 1155 yılında yapıldığı belirtiliyor. Yapıda yer alan kitabeler, caminin 1203 ve 1284 yıllarında da onarım gördüğünü ortaya koyuyor.
El Cezeri’nin İzleri Bu Camide
Sibernetik bilimin kurucusu olarak kabul edilen İsmail Ebuliz El Cezeri’nin de eğitim aldığı cami, tarih boyunca yalnızca ibadet merkezi değil aynı zamanda ilim yuvası olarak da hizmet verdi. El Cezeri’nin yaptığı iki başlı ejder figürlü tunç kapı tokmakları ise Cizre’nin sembolleri arasında gösteriliyor.
Araştırmacı yazar Abdulaziz Bilge, caminin birçok medeniyete tanıklık ettiğini belirterek, bazı tarihi kitabelerin yıllar içerisinde tahrip edildiğini ve bir kısmının çalındığını ifade etti. Bilge ayrıca, 1969 yılında çalınan tarihi kapı tokmaklarından birinin bugün Kopenhag Müzesi’nde sergilendiğini söyledi.
“Cizrelilerin Göz Bebeği”
Ulu Camii’nin Cizreliler için büyük manevi değer taşıyor.Yıllarca ilçede cuma namazının yalnızca burada kılındığını belirten Cizreliler, “Sahabelerin secde ettiği bir cami olması nedeniyle insanlar burada ibadet etmeyi ayrı bir huzur olarak görüyor” dedi.
Ulu Camii’nin geçmişte nikâh merasimlerinden büyük mevlit programlarına, ilim halkalarından toplumsal barış görüşmelerine kadar birçok amaçla kullanıldığını anlatarak, “Burada ibadet eden insanlar kendilerini sanki Mekke’de, Medine’de gibi hissediyor” ifadelerini kullandı.
17.yüzyılda Evliya Çelebi’nin de ziyaret ettiği cami hakkında “Burada yapılan dualar kabul olur” ifadelerini kullandığı aktarılıyor.
Tarihi ve manevi yönüyle dikkat çeken Cizre Ulu Camii, bugün de yerli ve yabancı ziyaretçilerin uğrak noktaları arasında bulunuyor.
