ŞIRNAK AJANS- Cizira Botanın dinî ve toplumsal tarihinde, gelecek nesillere aktarılmayı hak eden pek çok hikâye bulunmaktadır.
Bu hikâyeler yalnızca geçmişte yaşanan olayları anlatmakla kalmaz; aynı zamanda insanlık, güzel ahlâk, tebliğ ve birlikte yaşama kültürü açısından önemli dersler taşır.
Bu hikâyelerden biri, asıl adı Şabo olan Ermeni bir taş ustasının hikâyesidir. Mardin'den Cizira Botana taş oyma ve süsleme ustası olarak gelen Şabo, burada karşılaştığı insanların güzel ahlâkından etkilenerek kendi iradesiyle İslam'ı seçmiş ve Abdullah adını almıştır.
Hikâyenin başlangıcı : Taş işçiliği ve tarihî bir mekân Bu rivayete göre, 1865 yılında Nakşibendi şeyhi, Şeyh Hâlid zeybari el-Hâlidî el-Alvânî vefat etmiştir.

Vefatının ardından oğlu Şeyh Hüseyin el-Bâsretî el-Alvânî, türbenin bulunduğu kubbenin girişini süsletmek istemiş ve bu amaçla taş üzerine oyma ve süsleme sanatında uzman bir ustanın getirilmesini emretmiştir.
Mardin'in mimari süsleme, taş işçiliği ve taş oymacılığıyla tanınması sebebiyle, bu iş için şehirden Ermeni bir usta getirilmiştir. Bu ustanın adı Şabo idi.
Şabo, Ramazan ayından yaklaşık bir ay önce Basret tekkiyesine ulaşmış ve taş üzerine oyma ve süsleme çalışmalarına başlamıştır. Ramazan ayı geldiğinde hâlâ bölgede bulunuyor, yöre halkıyla birlikte yaşıyor, onların günlük hayatını, dinî geleneklerini ve toplumsal ilişkilerini yakından gözlemliyordu.
Bunun üzerine bazı insanlar Şeyh Hüseyin el-Bâsretî el-Alvânî'ye şöyle dediler:
“Şeyhimiz, bu Ermeni ustayı İslam'a davet etmenizi istiyoruz.”
Ancak Şeyh Hüseyin'in cevabı büyük bir hikmet ve anlayış taşıyordu:
“Bırakın, İslam'ı sizin davranışlarınızdan ve sözlerinizden tanısın. İslam'ın güzel ahlâkını onunla olan ilişkilerinizde görsün. Ona baskı yapmayın, ısrar etmeyin.
Kendisine ikramda bulunun ve güzel davranın. İslam'ı önce sizin davranışlarınızda görsün.
Böylece kalbinde bir duygu uyanacak, yetiştiği çevre ile burada gördüğü saygı, misafirperverlik, cömertlik ve güzel muameleyi kendi içinde karşılaştıracaktır. Belki de bunlar onun hidayet yolunu bulmasına vesile olacaktır.”
Şeyh Hüseyin, Allah'a davetin zorlamayla değil hikmetle yapılması gerektiğini biliyordu. Güzel ahlâkın ve örnek davranışın, bazen uzun konuşmalardan çok daha etkili olabileceğinin farkındaydı.
Ramazan ve bayram : Hayatını değiştiren an
Şabo, Ramazan ayını Botan halkının arasında geçirdi. İbadet, merhamet, yardımlaşma ve dayanışma örneklerini gördü. İnsanların birbirleriyle nasıl ilgilendiklerini, yabancılara nasıl ikramda bulunduklarını ve farklılıklara rağmen nasıl saygılı davrandıklarını gözlemledi.
Ardından Ramazan Bayramı geldi.
O gün insanların bayram namazına gidişini, saf saf namaz kılışını, ardından birbirleriyle kucaklaşmalarını, bayramlaşmalarını ve sevgiyle selamlaşmalarını gördü. Tekbirler ve zikirler eşliğinde yaşanan bu kardeşlik atmosferi üzerinde derin bir etki bıraktı.
Kimse onu İslam'a girmeye zorlamamış, herhangi bir baskı veya yönlendirmede bulunmamıştı. İnsanlar yalnızca kendi inançlarını güzel davranışlarıyla yaşıyorlardı.
Bayramdan sonra Şabo, kendi isteğiyle Şeyh Hüseyin el-Bâsretî el-Alvânî'nin yanına geldi. İslam'ı kabul etmek, son din olarak İslam'a ve Hz. Muhammed'in peygamberliğine iman etmek istediğini söyledi.
Böylece kendi iradesiyle Müslüman oldu ve Abdullah adını aldı.
Botan'da yeni bir hayat ve yeni bir aile
Müslüman olduktan sonra Abdullah, Şeyh Hüseyin'e Mardin'e geri dönemeyeceğini söyledi. Dinini değiştirmesi nedeniyle zarar görmekten, eşini ve çocuklarını kaybetmekten veya eski çevresinden baskı görmekten endişe ediyordu.
Bu nedenle cizira Botanda kalmaya karar verdi. Burada yeni bir hayat kurdu, yöreden bir kadınla evlendi ve üç erkek evlat sahibi oldu.
Yıllar geçtikçe bölgede kök salan bir ailenin temelleri atıldı.
Bugün onun torunları hâlâ cizira Botanda yaşamaktadır. Aralarında devlet memurları, esnaf ve ticaretle uğraşanlar bulunmaktadır. Onlar, bölgenin toplumsal yapısının bir parçası hâline gelmişlerdir.
Böylece Mardin'den taş işçiliği yapmak üzere gelen Ermeni ustanın hikâyesi, Botan'ın toplumsal hafızasında yer edinen bir aile tarihine dönüşmüştür.
Kubbe kapısı: Tarihin taşlara işlenmiş hatırası
Fotoğrafta, Nakşibendî tarikatının merkezi olan Bâsret köyündeki kubbe kapısının taş işçiliği görülmektedir.
Kapının çevresinde bitkisel ve geometrik süslemeler, üst kısmında ise taş üzerine işlenmiş Arapça kitabeler bulunmaktadır.
Bu eser, bölgedeki taş oyma ve süsleme geleneğinin, ayrıca şeyhlerin tarihî mekânlara ve türbelere verdikleri önemin önemli bir göstergesidir.
Fotoğraf, Şeyh Hâlid el-Hâlidî el-Alvânî'nin türbesinin girişine ve bu girişteki taş süslemeleri yapmak üzere Mardin'den getirildiği anlatılan Ermeni usta Şabo hakkındaki aile rivayetine ayrı bir tarihî değer kazandırmaktadır.
Gönüllere açılan kapı: Güzel ahlâk
Bu hikâye, Yüce Allah'ın şu ayetini hatırlatmaktadır:
“Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et.” (Nahl Suresi, 125. ayet)
Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed'in şu hadisi de bu hikâyenin anlamını tamamlamaktadır:
“Müminlerin iman bakımından en olgunu, ahlâkı en güzel olanıdır.” (Ebû Dâvûd ve Tirmizî)
Şeyh Hüseyin el-Bâsretî el-Alvânî, İslam'a davetin yalnızca sözlerden ibaret olmadığını; güzel ahlâk, merhamet, saygı ve insan onuruna verilen değerle yaşatılması gerektiğini anlamıştı.
Şabo, Botan'a taşları oymak için gelmişti; fakat burada insanların ahlâkında İslam'ın güzelliğini gördü.
Mardin'den taş üzerine nakış işlemek için geldi; Botan'da ise insanların güzel ahlâkı onun kalbine iman, sevgi ve insanlık duygularını nakşetti.
Bu hikâye, Botan'ın tarihî hafızasında korunmayı ve gelecek nesillere aktarılmayı hak etmektedir. Çünkü güzel ahlâk, bazen en etkili davet; insana saygı ve ikram ise gönüllere açılan en güçlü kapıdır.
Zahid ÂLVANÎ -BASRETÎ
Next




