İslam ilim geleneğinde derin izler bırakan üç kardeş — Mecdüddin, İzzeddin ve Ziyâeddin İbnü’l-Esîr — ortaçağda yetişmiş en önemli alimler arasında gösteriliyor. Her biri farklı bir ilim dalında otorite kabul edilen bu aile, yalnızca yaşadıkları dönemde değil, günümüzde de eserleriyle İslam ve dünya ilim çevrelerinde saygıyla anılıyor.
İbnü’l-Esîr ailesi, kökleri Ceziretü İbn Ömer olarak bilinen bugünkü Cizre'ye dayanan, ilme ve medrese geleneğine büyük katkılar sunmuş bir ailedir. Ailenin babası Muhammed el-Esîruddîn, oğullarının iyi bir eğitim alabilmesi için önce Cizre'de eğitim görüp ardından dönemin önemli ilim merkezlerinden Musul’a göç etmiş, böylece üç kardeşin ilim yolculuğu burada şekillenmiştir.
Üç Kardeş, Üç Farklı Alanda Derin İzler
Mecdüddin İbnü’l-Esîr (1149–1210), hadis, fıkıh ve Arap dili alanlarında otorite kabul edilir. “Camiu’l-Usûl” ve “En-Nihaye” adlı eserleri, bugün dahi klasik hadis kaynakları arasında yer almaktadır. İlme olan bağlılığı ve tevazusu, yaşadığı dönemde olduğu gibi sonraki kuşaklara da örnek olmuştur.
İzzeddin İbnü’l-Esîr (1160–1233) ise İslam tarihçiliğinin en büyük isimlerinden biridir. “El-Kâmil fi’t-Târîh” adlı eseri, yaratılıştan kendi zamanına kadar yaşanan olayları kronolojik biçimde anlatır. Eser, yalnızca İslam tarihinin değil, dünya tarih yazıcılığının da başlıca kaynakları arasında gösterilmektedir.
Ailenin en küçük ferdi Ziyâeddin İbnü’l-Esîr (1163–1239), edebiyat, belagat ve eleştiri alanlarında kaleme aldığı “El-Meselü’s-Sâir” gibi eserlerle Arap dili ve edebiyatının klasik metinleri arasına girmiştir. Selahaddin Eyyubi döneminde devlet hizmetinde bulunmuş, buna rağmen kalemini ilimden uzak tutmamıştır.
Mirasları Bugün de Yaşıyor
İbnü’l-Esîr kardeşler, İslam düşüncesine yön veren üç güçlü ilim adamı olarak sadece Cizre’nin değil, tüm İslam coğrafyasının ortak mirası kabul ediliyor. Bugün Konya’daki Koyunoğlu Kütüphanesi’nde Mecdüddin’in el yazması eserlerinin bulunması, bu mirasın Anadolu’daki izlerinin halen canlı olduğunu gösteriyor.
Şırnak’ta Uluslararası Sempozyum Düzenlendi
Bu büyük alimleri anmak ve ilmi miraslarını yeni nesillere aktarmak amacıyla Şırnak’ta “Uluslararası İbnü’l-Esîr el-Cezerî Kardeşler Sempozyumu” düzenlendi. Türkiye’den ve dünyanın farklı ülkelerinden çok sayıda akademisyenin katıldığı etkinlikte, kardeşlerin hayatı, eserleri ve İslam ilmine katkıları ele alındı.
Sempozyumun ilk oturumunda Prof. Dr. İhsan Süreyya Sırma ile başlayan, Prof. Dr. Adnan Demircan, “İbnü’l-Esîr’in el-Kâmil fi’t-Târîh Adlı Eserinde Şeybanoğulları” başlıklı sunumunda, eserin dönemin siyasi yapısına ışık tuttuğunu anlattı.
Doç. Dr. Cemalettin Erdemci, “Kelam-Tarih İlişkisi: İbnü’l-Esîr Örneği” tebliğinde, düşünce ve tarih disiplinleri arasındaki ilişkiyi değerlendirdi.
Dr. Mustafa Özkan ise “İbnü’l-Esîr’in Tarihçi Oluşunda Etkili Olan Faktörler” başlıklı sunumunda, tarihçinin yetişme sürecine dikkat çekti.
Dr. Hüseyin Güneş de “İbnü’l-Esîr el-Cezerî Zamanında Cizre Şehri” sunumuyla dönemin şehir yaşamını ve kültürel yapısını aktardı.
İkinci oturumda uluslararası akademisyenler Ahmet Shoyb, Timeo Roller, Stephen Compton ve Samet Şenel, İbnü’l-Esîr’in Batı tarih yazımındaki etkilerini değerlendirdiler.
Üçüncü oturumda ise bölgenin İslam tarihi üzerine çalışan akademisyenler Prof. Dr. Mehmet Azimli, Doç. Dr. Abdulhalim Oflaz, Dr. Ahmet Gülenç, Dr. Ayşe Çekiç ve Dr. Abdullah Yaşin, İbnü’l-Esîr ailesinin ilmi mirasını farklı yönleriyle ele aldılar.
“Geçmişin Işığında Geleceğe”
Sempozyumun kapanışında konuşan katılımcılar, bu tür etkinliklerin geçmişle bağları güçlendirdiğini belirterek, İbnü’l-Esîr kardeşlerin ilme adanmış hayatlarının bugünün gençlerine ilham verdiğini vurguladılar.
Sempozyum 2 gün boyunca Şırnak Üniversitesi 15 Temmuz Kongre Merkezinde çeşitli akademisyenlerin sunumuyla devam edecektir.
